INFORMACJE DLA PACJENTA DOTYCZĄCE LECZENIA PROTETYCZNEGO
Istota leczenia
Leczenie protetyczne pozwala na odtworzenie utraconych zębów lub zniszczonych struktur zęba. Pozwala to na uzyskanie zbliżonych do naturalnych warunków zgryzowych i zapobiega zmianom, które następują w wyniku utraty zębów, lub zmniejsza ich następstwa. Zabiegi te mają na celu odtworzenie funkcji i estetyki uzębienia. Utracone struktury mogą być odbudowane przy użyciu: koron, licówek, wkładów koronowo-korzeniowych, uzupełnień protetycznych opartych na implantach, mostów (uzupełnienia stałe), protez (uzupełnienia ruchome) lub protez kombinowanych (protezy ruchome połączone z uzupełnieniami stałymi za pomocą zasuw, zatrzasków, rygli lub koron teleskopowych). Uzupełnienia stałe są trwale zamocowane w ustach Pacjenta, uzupełnienia ruchome powinny być wyjmowane przez Pacjenta w celu wykonania zabiegów higienicznych oraz na czas nocnego odpoczynku.
Zaniechanie leczenia protetycznego skutkuje pochyleniem zębów otaczających lukę. Skutkiem tego jest zmiana osi obciążenia zęba, co powoduje jego przeciążenie, utrudnia zabiegi higieniczne oraz zwiększa ryzyko choroby przyzębia. Ząb znajdujący się nad lub pod luką (dotyczy to zębów górnych jak i dolnych) ulega biernemu wyrzynaniu. Powoduje to zaburzenia zgryzowe, utrudnia późniejsze leczenie protetyczne oraz zwiększa ryzyko utraty tego zęba. Obecność braków zębowych powoduje nierównomierny rozkład sił generowanych w czasie żucia – przeciążenie istniejącego uzębienia. Objawami przeciążenia mogą być pęknięcia koron lub korzeni, rozchwianie zębów, recesja dziąseł oraz dolegliwości ze stawu skroniowo-żuchwowego. Zaniechanie leczenia protetycznego może wiązać się z trwałą zmianą wyglądu estetycznego dolnego odcinka twarzy – zaburzenie proporcji twarzy, pogłębienie bruzd nosowo-wargowych, bruzdy bródkowo-wargowej oraz przebudową stawu skroniowo-żuchwowego. Wieloletnie zaniechanie wykonania odbudowy protetycznej utrudnia (a czasem wręcz uniemożliwia) uzyskanie zadowalających efektów estetycznych i funkcjonalnych oraz wiąże się z trudniejszym i dłuższym okresem adaptacji do uzupełnień protetycznych. Zaniechanie leczenia wiąże się z większym ryzykiem powikłań przyszłego leczenia oraz wymaga dodatkowych bardzo specjalistycznych i kosztownych zabiegów medycznych.
Przygotowanie do leczenia protetycznego: integralną częścią leczenia jest wstępna kontrola i ewentualne leczenie zachowanego uzębienia. Przygotowanie polega na: 1) kontrolnym badaniu RTG, 2)leczeniu próchnicy lub chorób miazgi (leczenie kanałowe), 3) ewentualnym usunięciu zębów niekwalifikujących się do leczenia, 4) usunięciu złogów nazębnych, 
5) wprowadzeniu odpowiednich nawyków higienicznych.
Niekiedy dodatkowo konieczne jest przedprotetyczne leczenie chirurgiczne (wycięcie przerośniętej błony śluzowej, wyrównanie kości wyrostka), a także leczenie ortodontyczne.
Leczenie protetyczne może wymagać zdjęcia dotychczas użytkowanych koron, mostów lub wkładów koronowo-korzeniowych, zanim lekarz będzie mógł wykonać nowe uzupełnienie protetyczne. Należy liczyć się z tym, że jest to procedura nieodwracalna i najczęściej łączy się ze zniszczeniem uzupełnienia stałego i koniecznością wykonania pracy tymczasowej. W trakcie zabiegu lekarz przecina lub zbija koronę / most z zęba. Powoduje to dyskomfort, a w trakcie zabiegu może dojść do:1) ukruszenia zęba lub materiału znajdującego się pod koroną, 2) złamania zęba, 3)zwichnięcia zęba, 4)usunięcia zęba rozchwianego, 5) nieumyślnego uszkodzenia miazgi, co prowadzi do konieczności leczenia kanałowego.
Wymienione powikłania mogą powodować zmianę koncepcji pracy protetycznej lub wykonanie dodatkowych czynności, co podwyższa koszt leczenia.
Korony i licówki
Wykonanie korony lub licówki protetycznej łączy się z koniecznością oszlifowania zęba – zostanie on pomniejszony o grubość, jaką będzie zajmowała przyszła praca protetyczna – jest to zabieg nieodwracalny. W czasie szlifowania może dojść do obnażenia miazgi, wtedy konieczne będzie przeprowadzenie leczenia kanałowego i ewentualnie zastosowanie wkładu koronowo-korzeniowego, co generuje dodatkowe koszty. Po oszlifowaniu pobierany jest wycisk lub skan, następuje dobranie koloru przyszłej korony/licówki. Ząb zostanie zaopatrzony tymczasową odbudową, która na jednej z kolejnych wizyt zostanie zastąpiona ostateczną pracą wykonaną w laboratorium protetycznym. Jeżeli korona lub licówka wykonana jest na żywym zębie, z czasem może dojść do jego obumarcia – konieczne będzie przeprowadzenie leczenia kanałowego, co łączy się z naruszeniem pracy protetycznej  i koniecznością jej wymiany na nową. Korony protetyczne mogą być również osadzane na implantach.
Wkłady koronowo-korzeniowe
Wykonanie wkładu koronowo-korzeniowego zalecane jest w przypadku znacznego zniszczenia korony zęba. Niezbędne jest przeprowadzenie leczenia kanałowego. Część materiału wypełniającego kanał zostanie usunięta i zastąpi ją struktura wkładu, na bazie którego zostanie odbudowany również zrąb korony. Zależnie od metody leczenia wkład koronowo-korzeniowy może być osadzony na tej samej wizycie lub konieczne będzie pobranie wycisku i wkład wykonany w laboratorium protetycznym zostanie osadzony na kolejnej wizycie. Podczas usuwania materiału wypełniającego kanał istnieje ryzyko perforacji (przedziurawienia) ściany korzenia – konieczny będzie wtedy zabieg zamknięcia perforacji, a w razie niepowodzenia – ekstrakcja zęba. Po wykonaniu wkładu koronowo-korzeniowego przystępuje się do wykonania korony protetycznej lub mostu.
Implanty zębowe
To tytanowe lub cyrkonowe elementy zastępujące korzeń brakującego zęba, umieszczone bezpośrednio w kości. Górna część widoczna w dziąśle stanowi podstawę nośną dla uzupełnienia protetycznego imitującego ząb (korona) lub jest filarem uzupełnienia stałego (mostu) lub uzupełnienia ruchomego, które pozwalają na znaczne odtworzenie warunków zgryzowych po utracie lub braku zęba/zębów. Wszczepienie implantu jest zabiegiem chirurgicznym i niekiedy wymaga dodatkowego leczenia i przygotowania chirurgicznego. Implantacja wymaga odrębnych wyjaśnień i odrębnej zgody Pacjenta.
Most protetyczny
Odbudowę tę wykonuje się w celu odbudowy utraconego zęba lub zębów. Sztuczna korona zęba dowieszona jest pomiędzy zębami własnymi Pacjenta ograniczającymi miejsce brakującego zęba. Zęby te, tzw. filary, wymagają oszlifowania (przygotowania pod korony protetyczne) lub wykonania wkładów koronowo-korzeniowych, a następnie oszlifowania pod korony. Reasumując, aby odbudować brak 1 zęba konieczne jest wykonanie 3-elementowej odbudowy – 2 zęby filarowe oraz przęsło mostu składają się na koronę odbudowującą utracony ząb. Może istnieć konieczność wykonania rozleglejszych (wielopunktowych) mostów w zależności od ilości i rozmieszczenia braków zębowych. Niebezpieczeństwo powikłań jest takie samo jak przy wykonywaniu koron protetycznych lub wkładów koronowo-korzeniowych. Filarem dla mostu może być również implant.
Mosty adhezyjne
W celu uniknięcia konieczności szlifowania często zdrowych tkanek zęba, w przypadku pojedynczych braków zębowych, szczególnie w odcinku przednim, można zastosować system mostów adhezyjnych, które przy użyciu materiału kompozytowego są przytwierdzane do powierzchni językowych (wewnętrznych) zębów sąsiednich po ich wcześniejszym wytrawieniu. Most adhezyjny może się odkleić w przypadku słabych warunków klinicznych lub w sytuacji nieprzestrzegania zaleceń dotyczących obciążania mechanicznego. Zła higiena jamy ustnej może prowadzić do próchnicy w miejscach bezpośrednio przylegających do mostu adhezyjnego.
Proteza
W zależności od ilości brakujących zębów wykonywane są protezy całkowite (kiedy Pacjent nie ma własnych zębów) lub częściowe (kiedy zachowana jest część uzębienia). W zależności od wskazań leczniczych i sugestii Pacjenta proteza może być wykonana z różnych materiałów: akrylu, metalu i akrylu; acetalu; nylonu. Proteza może utrzymywać się jedynie poprzez kontakt z błoną śluzową (proteza osiadająca) lub wykorzystywać zachowane zęby – przenosząc na nie część działających sił – proteza szkieletowa. Niezależnie od typu protezy ich wykonanie wymaga kilku wizyt. Po oddaniu gotowej protezy mogą wystąpić dolegliwości bólowe, które ustępują pod wpływem korekty lub kilku korekt wykonanych przez lekarza. Protezy ruchome mogą wymagają wyjmowania z ust na czas nocnego odpoczynku oraz wykonywania odpowiednich zabiegów higienicznych. Po zakończeniu leczenia Pacjent jest zobowiązany do wizyt kontrolnych wraz ze zdjęciem RTG w terminach zaleconych przez lekarza.
Jednorazowe leczenie protetyczne nie wystarcza na całe życie. W każdym przypadku wymaga okresowej kontroli oraz ewentualnych korekt i zmian, m.in. z uwagi na: zmiany zachodzące w organizmie Pacjenta (wiek, stan zdrowia, braki w uzębieniu, postępujący zanik kości i tkanek miękkich), zużycie materiałów, niewłaściwą higienę. Powyższe korekty i zmiany są konieczne m.in. ze względów: zdrowotnych, w tym zachowania funkcji leczenia protetycznego, estetycznych i fonetycznych.
Niekorzystne następstwa leczenia protetycznego to m.in.:
- w przypadku uzupełnień opartych na własnych zębach Pacjenta konieczne jest oszlifowanie zębów wspierających uzupełnienie (filarów), korony zostaną pomniejszone o grubość przyszłego uzupełnienia protetycznego – jest to zabieg nieodwracalny. Na oszlifowane zęby będą założone korony, mosty lub licówki;
- po oddaniu gotowej protezy mogą wystąpić dolegliwości bólowe, które ustępują pod wpływem korekty lub kilku korekt wykonanych przez lekarza, co wymaga od Pacjenta zgłaszania się na dodatkowe wizyty u lekarza;
- w okresie dopasowania uzupełnienia mogą wystąpić dolegliwości bólowe jamy ustnej i głowy, wrażenie braku miejsca dla języka, trudności podczas mówienia i jedzenia, wzmożone wydzielanie śliny lub suchość w jamie ustnej, szczękościsk, pęknięcie, złamanie zęba, obrzęk, ropień, krwiak, krwawienie po ew. leczeniu chirurgicznym
- zdarza się, że organizm Pacjenta nie toleruje protezy lub protezy nie wytrzymują sił zgryzowych, wtedy konieczne jest zastosowanie innych metod leczniczych i poniesienie dodatkowych nieplanowanych wcześniej kosztów;
- nieplanowana ekstrakcja zęba i dodatkowe leczenie protetyczne;
- problemy natury estetycznej